Startdocument stadssynode

Startdocument Stadssynode Utrecht.  
1. Inleiding
De katholieke geloofsgemeenschap in Utrecht gelooft dat ze van betekenis kan zijn voor de stad  en voor de samenleving. Het geloof in Jezus Christus heeft mensen bezield en geïnspireerd in tijden van voorspoed en tegenspoed, in tijden van oorlog en vrede, in tijden van vooruitgang en stagnatie. Er is geen reden te denken dat het overbodig en betekenisloos is in de huidige tijd. Daarom zoekt de katholieke geloofsgemeenschap naar het antwoord op de vraag wat haar betekenis is en kan zijn in de stad.
Daarvoor is in september 2015 een start gemaakt met de ‘Stadssynode’: een bezinning op de betekenis, de plaats en de rol van de katholieke geloofsgemeenschap in de stad Utrecht voor de komende jaren. De stadssynode is een advies aan het pastoraal team van de parochies St Ludgerus, St Martinus en de Salvatorparochie over het pastorale beleid voor de komende vijf jaar.

Dit startdocument is een uitnodiging aan iedereen die mee wil denken en zo bij wil dragen aan dit proces van bezinning. In de volgende paragrafen wordt allereerst de katholieke gemeenschap beschreven, daarna wordt een beeld geschetst van de stad. Tot slot worden een aantal uitdagingen en vragen geformuleerd waarvan we hopen dat ze uitnodigen om mee te denken bij het vinden van de antwoorden.

2. De kerk in de stad
De teruggang van de kerkbetrokkenheid die het onderzoek God in Nederland in beeld brengt, is ook in de stad goed te zien. Waren er in 1980 nog ongeveer 25 parochies in de stad met elk een eigen pastoraal team en een eigen kerkgebouw, Begin 2017 zullen er na de samenvoeging van Ludgerus, Martinus en Salvator er nog 3 parochies in de stad zijn: de nieuwe samengevoegde parochie, parochie, Gerardus Majella en Licht van Christus (Leidsche Rijn).
In juli vorig jaar is Pastoor Ton Huitink geïnstalleerd als pastoor van de St Ludgerus-, de St Martinus- en de Salvatorparochie. Daarmee werd ook de vorming van één pastoraal team voor deze drie parochies gerealiseerd.

Op 1 juli van dit jaar wordt gestopt met weekendvieringen in een vijftal kerken in de stad: de Dominicus in Oog in Al, de Antonius in Lombok, de Jozef in Tuinwijk, de Nicolaas-Monica in Ondiep en de Jacobus in Zuilen. Dan blijven nog in gebruik de Aloysius, de Augustinus, de Catharina, de Gertrudis, de Johannes-Bernardus de Paulus en de Rafael. Daarnaast is er een pastoraal steunpunt in Kanaleneiland.
Daarmee correspondeert de teruggang in het kerkbezoek en de groei van het financieel tekort van de katholieke gemeenschap. In 2015 (gegevens KASKI) stonden er in Utrecht 29.375 mensen ingeschreven bij de parochies Salvator, Ludgerus en Martinus parochie. Daarvan bezochten 1115 regelmatig de kerkdiensten , ofwel 3,8 %.  De verwachting is dat het aantal kerkgangers in 2020 verder zal zijn gedaald tot 890 (-20%).
Het aantal vrijwilligers is nog steeds groot overtreft het aantal kerkgangers. In 2015 waren er in de drie parochies 1165 vrijwilligers en in 2020 zullen dat er 955 zijn. Financieel staan de drie genoemde parochies in het rood.)

Naast terugloop in kerkbezoek is er ook sprake van sterke vergrijzing. De kerk heeft geen gezonde leeftijdsopbouw hetgeen ook voor de komende jaren betekent dat verdere krimp onvermijdelijk is. De katholieke gemeenschap heeft ook een forse achterstand  ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen zoals digitalisering en sociale media.
Hiermee is niet het hele verhaal van de katholieke presentie verteld. Op veel andere plaatsen is de geloofsgemeenschap aanwezig. Er zijn een aantal religieuze gemeenschappen zoals de zusters Augustinessen aan de Waterstraat, de Franciscaanse gemeenschap aan de Deken Roesstraat, de Broeders van St Jan in de Gerardus Majella. Nieuwe bewegingen als San Egidio en de Dominicaanse lekenbeweging hebben in de stad wortel geschoten. Het Stiltecentrum Pax Christi is een voorpost van de gezamenlijke kerken in het grootste winkelcentrum van Nederland met een kapel, dagelijkse middagviering en ontmoetingsruimte. Er zijn de katholieke pastores die in zorg en verpleeginstellingen zorgen voor pastorale nabijheid en pastorale zorg voor bewoners en patiënten. En hun collega’s in het justitiepastoraat die gevangenen bijstaan. Er is de groeiende groep van katholieke migranten die steeds zichtbaarder wordt via de speciale kerkdiensten in het Engels en het Spaans.
Het katholiek onderwijs (basis en middelbaar) staat open voor iedereen, maar hecht aan haar identiteit en vindt regelmatig vormen en momenten om die identiteit zichtbaar te maken.
Het katholiek Hoger Onderwijs is aanwezig in de vorm van een vestiging van zowel de School of Catholic Theology van de Tilburg University als de faculteit levensbeschouwing van de Fontys Hogeschool. 
En dan zijn er de katholieken voor wie hun geloof inspiratie is voor maatschappelijk engagement. Landelijk onderzoek laat zien dat kerk-betrokken burgers meer dan gemiddeld actief zijn in Vluchtelingenwerk, bij Voedselbanken, in de zorg voor ongedocumenteerden, in maatjesprojecten voor mensen in schulden en ex-gevangenen.

3. Het beeld van de stad
Utrecht is de vierde stad van het land en is, in de luwte van Amsterdam (hoofdstad en toeristisch en cultureel centrum), Rotterdam (haven en industriële bedrijvigheid) en Den Haag (regeringsstad en stad van internationaal recht) een hele aangename stad om te wonen en te werken. Er is de afgelopen jaren (met name door de komst van Leidsche Rijn) geïnvesteerd in huisvesting voor gezinnen. Ingrepen in de stad (herstel singels, aanleg stadsboulevards) moet de leefkwaliteit vergroten. Hoewel het toerisme groeit, is er geen sprake van een overname van de stad door toeristen.
De stad groeit hard (36% tot 2025). Verhoudingsgewijs nemen universiteit (inclusief UMC) en Hogeschool een belangrijke plaats in in het leven van de stad (1 op de 5 inwoners is student).  Dienstverlening is de belangrijkste economische sector met o.a. het hoofdkantoor van de Rabobank  en een flink aantal koepelorganisaties in gezondheidszorg en welzijn.
Utrecht heeft een hoogopgeleide bevolking en een progressief politiek profiel: Groen Links en D’66 domineerden het partijpolitieke landschap van de stad bij de raadsverkiezingen in 2010 en 2014.
32% van de bevolking is van niet Nederlandse afkomst, waarvan 33% als ‘Westers’ wordt gekarakteriseerd.
De stad is een logistiek knooppunt in het land. Reizen door Nederland brengt je haast onvermijdelijk in of langs Utrecht.
Utrecht zal, net als andere stedelijke centra, een steeds belangrijkere rol vervullen in de samenleving. Steden zijn de trekpaarden van de economie en van innovatie, het zijn de plaatsen waar creativiteit opbloeit en waar de verbinding met de globaliserende wereld wordt gelegd.

4. Geloven betekenisvol voor de stad.
Gelovig zijn is een manier van in het leven staan die verbonden met alles wat er in een mensenleven gebeurt tussen geboren worden en doodgaan: werk, vrije tijd, relatie, opvoeding, sociaal, maatschappelijk en politiek engagement. Het is niet zonder reden dat er katholieke vakbonden hebben bestaan, katholieke sportverenigingen, katholieke ziekenhuizen en verpleeghuizen, katholieke ontwikkelingsorganisaties en katholieke scholen. En een aantal daarvan bestaan nog steeds. Geloven, je leven zien in relatie tot God, kleurt alle dimensies van het bestaan.. Ook voor wie werkt in een bedrijf, naar de universiteit gaat, in een buurt leeft is geloven een dagelijkse werkelijkheid: geloven laat zich niet vangen in een gebouw of in een uurtje op zondag.
Het kerkgebouw en de zondagse liturgie zijn belangrijk als pijlers en inspiratiebronnen voor de gemeenschap en moeten dus goed verzorgd en onderhouden worden, ook in de toekomst. Het is van belang dat we als katholieke gemeenschap blijven investeren in de bereikbaarheid en beschikbaarheid en vooral in de kwaliteit. Met afnemende menskracht en middelen is dat een enorme uitdaging. Tegelijk biedt de hoeveelheid vrijwilligers nog steeds een potentieel waaruit geput kan worden.
De katholieke gemeenschap wil echter ook laten zien dat ze betekenisvol kan zijn op al die levensmomenten die zich buiten kerkgebouw en het kerkelijk uur afspelen.
Ze wil tot steun zijn aan mensen die in de marge van de samenleving leven omdat ze als migrant of ongedocumenteerden moeilijk een plaats kunnen vinden. Ze wil solidair zijn met de mensen die niet mee kunnen in de snelle globaliserende en digitaliserende samenleving. Ze wil teken zijn van Gods geborgenheid voor wie ontheemd en verloren loopt omdat er niet naar haar of hem wordt omgezien. Ze wil een rustpunt en plaats van bezinning zijn voor wie zich opgejaagd voelt door de alsmaar toenemende snelheid waarmee de samenleving zich lijkt voort te bewegen.
Ze wil haar inbreng hebben in het debat over de groeiende ongelijkheid in de samenleving waar de kloof tussen hoog opgeleiden en goed betaalden en degenen die worstelen om de eindjes aan elkaar te knopen groeit. Ze wil meedenken over de vraag hoe technologie en wetenschap ten dienste blijven staan aan de mens en niet de mens tot instrument maken van vooruitgang. Ze wil bijdragen aan het omgaan met het lijden en het menselijk tekort in een samenleving die steeds minder barmhartigheid lijkt te hebben met het onvolmaakte. Ze wil haar inzichten aanbieden in het gesprek over de vraag hoe we het kwaad en schuld moeten zien voorbij de rechtspraak.
Op al die vragen heeft de kerk niet het definitieve antwoord, maar ze heeft in twee duizend jaar geschiedenis van oorlog en vrede, crisis en voorspoed, angst en vertrouwen een schat aan ervaring verzameld die kan helpen en ons op het spoor kan zetten van antwoorden die in de wereld van vandaag en morgen zinvol zijn.